İthalatta Ürün Güvenliği Denetim Süreçlerine İlişkin Bilgilendirme

Bilindiği üzere Enstitümüz; Ticaret Bakanlığı Ürün Güvenliği ve Denetimi Genel Müdürlüğü tarafından yayımlanan[1] 1,2,9,25 ve 32 sayılı İthalat Denetimi Tebliğleri kapsamında yer alan ürünlerin İthalatta Ürün Güvenliği Denetimi iş ve işlemlerini yürütmekle görevli kuruluş olup, söz konusu faaliyetlerini Bakanlık tarafından belirlenen mevzuat, talimat ve uygulama rehberleri doğrultusunda yerine getirmektedir.

İthalat denetim süreci; başvurunun Ticaret Bakanlığı TAREKS sistemi üzerinden yapılmasıyla başlamakta olup bu çerçevede; ithalatta hangi ürünlerin denetime tabi tutulacağı, başvuruların risk analizine göre fiilî denetime yönlendirilmesi, denetim kapsamı ve kriterleri tamamen Ticaret Bakanlığı tarafından yürütülen TAREKS sistemi üzerinden belirlenmektedir. Enstitümüz bu süreçte uygulayıcı konumundadır.

Enstitümüze intikal eden başvurular TSE BelgeNET sistemi üzerinden yürütülmekte olup, süreç öncelikle “başvuru kabul aşamasında” belgelerin ön incelemesi ile başlamaktadır.  Mevzuatın gerekli gördüğü durumlarda fizikî muayene ve/veya numune alma işlemleri gerçekleştirilmekte, akabinde ürünün niteliğine göre ilgili deney ve muayene süreçleri tamamlanarak başvuru sonuçlandırılmaktadır. Bu doğrultuda başvurulara esas tüm işlemler ve sürece dair resmi bildirimler TSE BelgeNET sistemi aracılığıyla başvuru sahiplerine yazılım ve elektronik posta yoluyla yapılmaktadır.

Başvuruya dair gerçekleştirilen bütün işlemler kayıt altına alınmaktadır. Tüm evrak yükleme işlemleri ve bilgilendirmelerin sistem üzerinden yapılması önem arz etmektedir. Bu bağlamda denetim süreleri; başvuru konusu ürünün risk seviyesi, deney ve test gerekliliği, sunulan belge ve evrakların sayısı ile doğruluğu ve ithalatçı firmaların talep edilen bilgi ve belgelere geri dönüş süreleri gibi çeşitli faktörlere göre değişmektedir.

İthalatta Ürün Güvenliği Denetimi süreçlerindeki zamanın önemli bir bölümünün; eksik veya hatalı başvuru evrakı sunulması, ürün ile sunulan belgeler arasında uyumsuzluk bulunması (model, marka, teknik özellik farklılıkları), yanlış veya hatalı GTİP beyanı yapılması, ilgili mevzuata uyumsuzluk, deney raporu, uygunluk beyanı ve sertifikaların eksik, geçersiz veya doğrulanamaz olması, ön izin ve dış onay süreçlerinin (ataşe/müşavirlik vb.) zamanında tamamlanmaması, TAREKS ve BelgeNET sistemine girilen bilgilerin eksik veya hatalı olması, denetim sürecinde talep edilen bilgi ve belgelere geç veya yetersiz geri dönüş yapılması, fizikî muayene sırasında doğru ürünün hazır bulundurulmaması veya firma adına yetkin personel bulunmaması, kapsam dışı başvuruların hatalı veya eksik beyan edilmesi, firmaların başvuru süreçlerini sistem üzerinden düzenli takip etmemesi, vekâlet ve yetkilendirme işlemlerinin eksik veya güncel olmaması gibi eksiklikler, hatalı beyanlar ve mevzuata uyumsuzluklardan kaynaklandığı görülmektedir.

Bununla birlikte; ürünün risk seviyesi ve teknik inceleme gerekliliği, deney ve muayene süreçlerinin doğası gereği zamana bağlı olması, TAREKS sistemi üzerinden dönemsel olarak oluşan yoğunluklar gibi teknik ve operasyonel faktörler de denetim sürelerini etkileyebilmektedir.

Enstitümüzce ithalatta ürün güvenliği denetimi süreçlerinde sürekli iyileştirme çalışmaları yıllara sâri aralıksız olarak devam etmektedir. Bu çerçevede, ithalatta ürün güvenliği denetimlerinin kalitesi ve etkinliğinin artırılması, daha hızlı ve yeknesak denetim gerçekleştirilmesi ve müşteri memnuniyetinin artırılması amacıyla iyileştirmeler gerçekleştirilmiştir. Bu iyileştirme çalışmalarının gereği olarak denetim faaliyetlerinde görevli teknik uzman personel sayısında 2022 yılına göre %134 oranında artış ayrıca toplam ithalatta ürün güvenliği süreçlerinde görevli personel sayısında ise %48 artış sağlanmıştır.

Yukarıda paylaşılan hususlara ek olarak, Enstitümüzce gerçekleştirilen ithalatta ürün güvenliği denetimlerinde başvuru sahibi veya adına işlem yapanlar tarafından Ticaret Bakanlığı Ürün Güvenliği ve Denetimi Genel Müdürlüğünce yayımlanan mevzuat gerekliliklerine azami riayet edilmesi hususunun, denetim süreci ve süresine doğrudan etki ettiği görülmektedir. Bu bağlamda denetim süreçlerinin hızlı, etkin ve sorunsuz yürütülebilmesi amacıyla, başvuru sahiplerinin aşağıdaki hususlara azami dikkat göstermeleri büyük önem arz etmektedir:

• Başvuru kabul aşamasında sunulması gereken evraklar ilgili tebliğlerde belirtilmiş olup bu aşamada evrakların (uygunluk beyanı, test raporu, sertifika, teknik dosya vb.) hızlı, eksiksiz, güncel ve doğru şekilde sisteme yüklenmesi.
• Sunulan tüm belgelerin ithal edilmek istenen ürünü tam ve açık şekilde temsil etmesi; model, marka, teknik özellikler ve varyantlar arasında birebir uyum bulunması. Evraklar ile ürünler arasında tam bir illiyet bağının kurulması.
• İthal edilmek istenen ürünün GTİP numarasının doğru beyan edilmesi; hatalı GTİP nedeniyle yanlış mevzuata tabi olunmasının önüne geçilmesi ve denetim esnasında ürün yer değişikliği yapılmaması.
• Sunulan deney raporlarının, sertifika, uygunluk beyanları vb. evrakların yetkili kuruluşlarca düzenlenmiş olması, doğrulanamayan belge sunulmaması; belgelerin geçerlilik süresi ve kapsamının kontrol edilmesi. Denetim sürecinde talep edilen tüm bilgi/belgelerin Ticaret Bakanlığı tarafından belirlenen süre içerisinde sistem üzerinden sunulması.
• Ön izin kapsamında alınacak izinlerin, ürünler gümrüklü sahaya gelmeden önce alınması; ön izin uygulamasında sunulacak evraklar için Ticaret Bakanlığı ilgili ataşelerinden gerekli onayların tamamlanması ve özellikle Çin Halk Cumhuriyeti’nde bulunan ataşelerdeki onay uygulaması ile ilgili Ticaret Bakanlığından güncel bilgilerin edinilmesi; ön izin uygulamasında ürün fotoğraflarının eksiksiz sunulması.
• Ürün üzerindeki CE işareti, teknik işaretlemeler, etiket bilgileri ve uyarıların ilgili mevzuata uygunluğunun başvuru öncesinde kontrol
• TAREKS ve BelgeNET sistemlerine girilen tüm bilgilerin doğru, tutarlı ve eksiksiz olması; sonradan düzeltme gerektirecek hatalı beyanlardan kaçınılması.
• Fizikî muayene süreçlerinde, ürünü tanıyan yetkin personelin hazır bulundurulması; doğru ürünün gösterilmesi ve muayene sürecinin hızlı ilerlemesine katkı sağlanması. Numune alınacak ürünlerin erişilebilir şekilde hazır bulundurulması ve sürecin gecikmeye mahal vermeyecek şekilde organize edilmesi.
• TAREKS ve BelgeNET üzerinden başvuru süreçlerinin düzenli takip edilmesi; ilgili müşavir firma ve ithalatçı firma iletişim bilgilerinin doğru girilmesi, mesajların ve bildirimlerin gecikmeden değerlendirilmesi.
• Çok sayıda ürün içeren başvurularda, muayene ve inceleme süreçlerini hızlandıracak çalışma liste ve dokümantasyonun başvuru kabul aşamasında sunulması.
• Kapsam dışı olduğu beyan edilen ürünlerde TAREKS sisteminde mutlaka ilgili alanın işaretlenmesi, bu durumun açık ve gerekçeli şekilde bilgi/belge ve teknik dokümanlar ile desteklenerek sistem üzerinden belirtilmesi.
• TSE çağrı merkezi, elektronik posta ve sistem içi mesajlaşma kanallarının aktif kullanılması; tereddüt edilen hususlarda bilgi alınması.
• Fizikî muayene işlemlerinde tespit için gönderilen teyit onaylarının zamanında verilmesi ve fizikî muayeneye firma adına katılacak kişilerin ürünü tanıyan ve doğru ürünü gösterebilecek kişiler olması; ayrıca tüm denetim süreçlerinde yetki verilen kişilerin vekâletnamelerin güncelliğinin kontrol edilmesi.

Başvuru yapan kuruluşların yukarıda ifade edilen tüm mevzuat unsurlarına azami riayet ettiği durumlarda başvuruların sonuçlanma süresinin ortalama 7 gün olduğu görülmektedir.

Belirtilen bilgiler ışığında ithalat denetim süreçlerinin sağlıklı işlemesinde başvuru sahibi firmaların sorumluluklarını eksiksiz yerine getirmesinin önemi anlaşılmakta olup yukarıda belirtilen hususların sektör temsilcilerine duyurulması, ithalat süreçlerinin kısalmasına ve kamuoyunda oluşabilecek yanlış algıların giderilmesine katkı sağlayacağı değerlendirilmektedir.

Bu minvalde Enstitümüzce gerçekleştirilen ithalatta uygunluk denetimi faaliyetlerine ilişkin denetim süreçlerinin mevzuat ve imkânlar dâhilinde optimizasyonu ve hizmet kalitesinin artırılmasını teminen sürekli iyileştirme prensibiyle çalışmalar devam etmekte olup yukarıda belirtilen hususlar bilgilerinize sunulmaktadır.

[1] İthalatta Standartlara Uygunluk Denetimi Tebliği (Ürün Güvenliği ve Denetimi: 2025/1)

   2 sayılı Karayolu Dışında Kullanılan Hareketli Makinaların İthalat Denetimi Tebliği (Ürün Güvenliği ve Denetimi: 2025/2)

   9 sayılı CE İşareti Taşıması Gereken Bazı Ürünlerin İthalat Denetimi Tebliği (Ürün Güvenliği ve Denetimi: 2025/9)

   16 sayılı Gübre İthaline İlişkin Tebliğ (2026/16)

   25 sayılı Araç Parçalarının İthalat Denetimi Tebliği (Ürün Güvenliği ve Denetimi: 2025/25)

   32 sayılı Makinaların İthalat Denetimi Tebliği (Ürün Güvenliği ve Denetimi: 2025/32)